Enteropatski artritis

Enteropatski artritis je zapaljenje zglobova koje se javlja kod obolelih od zapaljenjskih crevnih bolesti - Ulceroznog kolitisa i Kronove bolesti, kao i nakon operacija na crevima. Zapaljenje zglobova koje može da se javi kod drugih crevnih bolesti ne spada u enteropatski artritis.

Uzrok  

Primećeno je da se zapaljenje zglobova, uključujući i zglob između kičme i karlice (sakroilijačni zglob) često javlja kod osoba koje imaju zapaljenjsku bolest creva (IBC inflamacijska bolest creva u koje spadaju Ulcerozni kolitis i Kronova bolest). Pretpostavlja se da je to posledica zapaljenja creva, koje oštećuje sluzokožu creva i omogućava delovima bakterija i virusa da dospeju u krv. Delovi crevnih bakterija i virusa putem krvi dospevaju do zglobova u kojim aktiviraju produkciju antitela. Antitela vezuju delove bakterija (ne cele bakterije) formirajući imunski kompleks koji se taloži u zglobu, što pokreće zapaljenjsku reakciju. 

Ovaj imunološki proces se ne javlja kod svih bolenika sa IBC, već kod nasledno predisponiranih. To su osobe koje imaju HLA-B27 antigen. One, inače, maju veći rizik da obole od reumatske bolesti. Međutim, HLA-B27 antigen se ne nalazi kod svih bolesnika. Enteropatski artritis spada u grupu bolesti koje se nazivaju spondiloartropatije. 

Simptomi

Upala zglobova se podjednako često javlja kod muškaraca i žena. Može da bude zahvaćen samo jedan zglob ili nekoliko. Upala počinje naglo. Najčešće zahvata dva do četiri zgloba na rukama i nogama asimetrično tj. ne zahvata iste zglobove na obe ruke ili noge. Kod najvećeg broja bolesnika zapaljeno je koleno ili skočni zglobovi, ređe kuk, rame ili ručni zglobovi. Sitni zglobovi šaka i stopala su retko zahvaćeni. Ako bolest zahvati sitne zglobove šaka onda obično pogađa iste zglobove na obe ruke tako da liči na reumatoidni artritis. Artritis traje nekoliko nedelja do nekoliko meseci, a izuzetno retko duže od godinu dana. Ne dovodi do oštećenja zgloba i deformiteta.

Artritis se najčešće javlja i pogoršava sa pogoršanjem crevne bolesti. Ako se kod obolelog odstrani debelo crevo artritis se više ne javlja. Kod svega 10% bolesnika artritis može da predhodi crevnoj bolesti i tada se dijagnoza teško postavlja. 

Bolesnici sa Kronovom bolešću i ulceroznim kolitisom koji imaju i enteropatski artritis mnogo češće (3 do 5 puta) imaju i druge vancrevne manifestacije bolesti kao što su iridociklitis, norozni eritem i gangrenozna piodermija. 

Zapaljenje moze da zahvati kičmu - ankilozirajući spondilitis. Za razliku od ankilozirajućeg spondilitisa nepoznatog uzroka (Bechterew -ljeva bolest) koja se uglavnom javlja kod muškaraca ovde muškarci samo dva i po puta češće oboljevaju od žena. Tegobe počinju u starijoj životnoj dobi, tegobe su blaže, napredovanje bolesti sporije i deformiteti manji u odnosu na Behterevljevu bolest. Kada je zapaljenjem zahvaćena kičma uklanjanje debelog creva ne zaustavlja bolest i tok bolesti ne zavisi od crevnih tegoba (za razliku od oblika bolesti kada su zahvaćeni zglobovi ruku i nogu). 

Dijagnoza

Za postavljanje dijagnoze važan je podatak da se upala zglobova uglavnom javlja sa pogorčanjem crevnih tegoba kod obolelog od ulceroznog kolitisa ili Kronove bolesti. U krvnoj slici može da se uoči anemija, povećanje broja trombocita, povišna sedimentacija i CRP, što je manje bitno za postavljanje dijagnoze. Na rendgenu se uočava zapaljenje sakroilijačnog zgloba kod zahvaćenosti kičme, a periferni zglobovi su bez oštećenja sa otokom okolnog mekog tkiva. Ako bolest duže traje na snimku mogu da se vide osteoporoza, ciste i erozije. HLA-B27 olakšava dijagnozu, ali nije prisutan kod svih bolesnika. 

Dijagnoza se teško postavlja kod bolesnika gde upala zgloba predodi crevnim tegobama. Ako se posumnja na enteropatski artritis može da se uradi kolonoskopija i biopsija. U uzetom isečku se uočavaju znaci zapaljenja sluzokože debelog creva bez obzira što bolesnik nije još uvek dobio proliv i ostale tegobe tipične za zapaljenjsku crevnu bolest. 

Tok i prognoza

Tok i prognoza bolesti variraju i uglavnom zavise od težine crevne bolesti koja je dovela do pojave artritisa. Prosečno se artritis javlja dva puta godišnje i najčešće prati pogoršanje crevne bolesti. Obično ne dolazi do oštećenja zglobova. Samo kod 10% bolesnika dolazi do erozija sa ograničenjem pokretljivosti zgloba. 

Lečenje 

Leči se pre svega osnovna crevna bolest. Kortikosteroidi i biološki lekovi koji se koriste kod ovih boleti povoljno deluju na smirenje upale zlobova. Sulfosalazin pomaže kod crevne bolesti i ublažava zapaljenje perifernih zglobova, ali nema efekta kod zahvaćenosti kičme. Nesteroidni antiinflamatorni lekovi ublažavaju tegobe i smanjuju zapaljenje zglobova, ali se koriste oprezno jer mogu da pogoršaju osnovnu crevnu bolest. Glikokortkoidi kod težih formi bolesti poboljšavaju stanje zglobova ujedno i crevnih promena. Ako je zahvaćen samo jedan zglob špricom može da se ukloni otok i ubaci lek (punkcija zgloba i blokada glikokortikoidom). Otok i bol se smanjuju, ali postupak ne sme više puta da se ponavlja. Koristi se fizikalna terapija i banjsko lečenje. Važno je da bolesnik radi vežbe i bude fizički aktivan da bi što duže očuvao pokretljivost zglobova. Ankilozirajući spondilitis se leči isto kao Behterevljeva bolest.