Hronična respiratorna insuficijencija

Hronična respiratorna insuficijencija (HRI) je nemogućnost disajnih organa da tkivima i organima obezbede dovoljnu količinu kiseonika, pri čemu se ugljen dioksid ne eliminiše dovoljno i ne reguliše se pravilno acidobazno stanje.

Uzrok

Najčešći uzrok HRI je hronična opstruktivna bolest pluća. Funkcionisanje pluća može da bude poremećeno zbog postojanja prepreke ili suženja u disajnim putevima (suženje traheje, polip u nosu, uvećani krajnici, cistična fibroza pluća, granulomatoza pluća, sistemska bolest vezivnog tkiva i plućna hitertenzija). Nedovoljna količina kiseonika u atmosveri (visinska bolest) je takođe uzrok. Različita stanja koja remete disanje, kao gojaznost (hipoventilacijski sindrom gojaznih osoba), hipotireoza, farmakološka depresija disanja barbituratima, opijatima, neurolepticima i drugim lekovima, smanjena količina kalijuma, magnezijuma i fosfata, metabolička acidoza, kratkotrajni prestanak disanja u snu (Sleep apnea) i bolesti nervnog sistema.

Kod HRI se smanjuje parcijalni pritisak kiseonika u arterijskoj krvi (razvija se hipoksemija), što kasnije dovodi do nedovoljnog aerobnog metabolizma u tkivima (hipoksija), a zatim i do povećanja parcijalnog pritiska ugljen dioksida u krvi (hiperkapnija).

Klinička slika

Ako je HRI posledica neke hronične bolesti pluća, prisutni su simptomi osnovne bolesti i cijanoza (modra usta, nos i uši) i dijagnoza bolesti ne može da se postavi samo na osnovu kliničke slike, bez analize respiratornih gasova. Ako se pak nivo kiseonika u krvi naglo smanjuje kliničkom slikom dominiraju simptomi od strane centralnog nervnog sistema. Bolesnik ima iskolačene, plačljive oči, crvenih konjuktiva («žablje lice»), izraženu cijanozu i obilno se znoji, što predstavlja loš prognostički znak. Ako se stanje naglo pogoršava, bolesnik teško diše i kašlje. Ako dođe do iscrpljivanja rada disajnih mišića pluća postaju mirna (nema teškog disanja i kašlja) što je takođe, loš prognostički znak. Obično postoji iskašljavanje gnojavog ispljuvka. Kada se kašalj i iskašljavanje smanje javlja se čujno krkljanje u plućima, nastalo zbog nagomilavanja velike količine sluzi u disajnim putevima. U početku je disanje naporno sa korišćenjem pomoćnih disajnih mišića uz vidno uvlačenje u predelu čašice i iznad ključnih kostiju. Kasnije je disanje pliće, javljaju se periodi bez disanja, koji se zatim naizmenično smenjuju sa ubrzanim disanjem (Cheyne – Stockesovo disanje).

Javljaju se simptomi od strane nervnog sistema, koji trpi usled nedostatka kiseonika. Bolesnik ima jutarnje glavobolje u čeonom i potiljačnom delu, poremećaj sna, može da bude depresivan i usporen ili pak jako uznemiren. Podrhtavaju mu ruke, a nekada se javljaju i grčevi.

Simptomi od strane srca su ubrzan srčani rad (tahikardija) često sa aritmijom i povećan krvni pritisak. Pad pritiska je loš prognostički znak. Na potkolenicama nastaje topao testast i modar otok, u trbuhu se nakuplja tečnost (ascites), što ukazuje na popuštanje desnog srca. Jetra je uvećana i bolna. Bol se oseća ispod desnog rebarnog luka. Sreću se i krvarenja iz želuca. Auskultatorno se čuje oslabljeno disanje sa produženim ekspirijumom i difuznim zviždanjem.

Terapija

Dok je bolesnik u stabilnom stanju treba mu ograničiti fizički napor i unos soli. Pušači obavezno moraju da prestanu sa tom lošom navikom. Gojazni treba da normalizuju telesnu težinu. Neophodne su redovne lekarske kontrole i psihoterapija. Od lekova se koriste teofilin i beta dva agonisti u obliku tableta i spreja. Lekovi koji stimulišu disalni centar (almitrin) se primenjuju kod gojaznih, apneje u snu i hroničnih bolesnika koji imaju stalno povišen ugljen-monoksid u krvi. U težim slučajevima primenjuje se terapija kiseonikom u kućnim uslovima. Kada dođe do naglog pogoršanja respiratorne insuficijencije terapija se sprovodi bolnički. Primenjuje se kiseonik preko nosne sonde. Nastoji se da se bolesnik održava budnim, a u cilju olakšavanja disanja daju mu se bronhodilatatori. Koriste se kortikosteroidi i antibiotici, jer je obično do pogoršanja došlo zbog infekcije. Ako je došlo i do popuštanja srca primenjuju se diuretici i kardiotonici. Prosečna dužina preživljavanja od momenta postavljanja dijagnoze je 3 – 5 godina. Uz primenu kućnog lečenja kiseonikom znatno se produžuje život i popravlja njegov kvalitet.