Pneumonija - zapaljenje pluća

Pneumonija (pneumonia) je zapaljenje pluća, najčešće izazvano infekcijom, kod koga je i pored efikasne antibiotske terapije, velika smrtnost (1 – 5 %). Pod uticajem razmnožavanja mikroorganizama stvara se zapaljenjski eksudat u alveolama i intersticijumu (prostor između alveola). 

Uzrok i rasprostranjenost

Zapaljenje pluća je relativno često oboljenje, posebno kod dece do pet godina i starijih od šezdeset pet. Bolest ima sezonski karakteri. Češće se javlja u rano proleće i zimu. Pogoduju mu pušenje, aerozagađenje, rashlađivanje organizma, pad odbrambenih snaga i hronične bolesti, posebno dijabetes, alkoholizam i srčane bolesti.

Zapaljenje, predhodno neoštećenih pluća (primarna pneumonija), može biti izazvano bakterijama, virusima, gljivicama, rikecijama i protozoama. Bakterijske pneumonije, koje se nazivaju i tipične, izazivaju Streptococcus pneumoniae (pneumokok), Straphylococcus aureus, Haemophylus influenzae, Klebsiella pneumoniae i drugi gram-negativni bacili. Atipične pneumonije su najčešće izazvane virusima influence A, B, C, adenovirusima, respiratornim sincicijalnim virusima, ali i mikoplazmom pneumonije, rikecijama (Coxiela burneti, Q-groznica). Kod dece najčešći izazivači su respiratorni virusi, a kod odraslih Mycoplasma pneumonije.

Pneumonije se često javljaju kod pluća već oštećenih edemom, infarktom, bronhiektazijama ili karcinom. To su tzv. sekundarne pneumonije u koje spadaju i pneumonije nastale udisanjem (aspiracijom) prašine, hemijskih supstanci, hrane ili povraćanog sadržaja.

Klinična slika

Glavni simptomi su temperatura, bol u grudima, otežano disanje, kašalj i iskašljavanje.

Tipična bakterijaska pneumonija se najčešće javlja kod mlađih osoba. Počinje naglo iz punog zdravlja sa groznicom i visokom temperaturom. Kašalj je jako izražen i uskoro se javlja iskašljavanje gnojavog ispljuvka. Nekada bolest može da protiče sa umereno povišenom temperaturom, a kod iscrpljenih i starijih osoba može da ide i bez temperature. Može doći do iskašljavanja sukrvičavog ili krvavog ispluvka (hemoptizije) i pojave groznice na usni ili nosu (herpes facijalis). U toku bolesti može doći do toksičnog oštećenja mipokarda. Tada dolazi do ubrzanja pulsa i kolapsa. Bolesnik je obliven hladnim znojem, a temperatura pada. Kod težih pneumonija ponekad može doći do žutice (bilijarna pneumonija).

Kod atipičnih pneumonija, koje su najčešće virusne, bolest počinje postepeno, ličeći na grip. Temperatura raste postepeno uz prisustvo glavobolje, malaksalosti i bolova u mišićima i zglobovima. Kašalj se javlja posle 3 - 4 dana i obično je suv. Dijagnoza se postavlja tek posle rendgengrafije.

Fizički nalaz: pri auskultaciji se čuje bronhijalno disanje sa propratnim ranim ili kasnim inspiratornim pukotima. Kod bakterijskih pneumonija nisu zahvaćena cela pluća pa se ovakav nalaz čuje nad delom pluća. Kod atipičnih virusnih pneumonija fizički nalaz je jako oskudan i čini kontrast u odnosu na jasno izražen rendgenološki nalaz.

Laboratorijski nalaz zavisi od vrste pneumonije. Kod bakterijskih postoji povećan broj leukocita uz povećanje štapićastih granulocita. Kod atipičnih, leukociti nisu viši od 10.000-12.000 uz neutopeniju i limfocitozu. Sedimentacija je kod virusnih manje ubrzana u odnosu na bakterijeske. Na virusnu pneumoniju može da se nadoveže bakterijska i tada dolazi do znatnijeg ubrzanja sedimentacije.

Komplikacije

Apsces je ozbiljna i ne tako retka komplikacija. Zatim su moguće bronhiektazije, miokarditis, sepsa i akutni respiratorni distres sindrom.

Tok i prognoza

Prognoza zavisi od stariosti i stanja imuniteta obolelog, izazivača pneumonije i prisustva hroničnih boloesti. Kod mlađih i predhodno zdravih osoba, za dve nedelje dolazi do potpunog izlečenja. Kod dece mlađe od 5 godina i kod starijih od 65 može doći i do smrtnog ishoda. Posebno težak tok i lošu prognozu imaju pneumonije kod dijabetičara, astmatičara, pušača i alkoholičara.

Terapija

Antibiotici se daju kod svih pneumonija uključujući i virusne, kod kojih sprečavaju bakterijsku superinfekciju. Najbolje je dati antibiotik prema antibiogramu, a dok ne stigne rezultat započeti terapiju sa penicilinom, makrolidom ili cefalosporinom II i III generacije. U nekomplikovanim slučajevima antibiotici se primenjuju 7 – 10 dana. Osim antibiotika, koriste se i lekovi za snižavanje telesne temperature. Unosi se više tečnosti, a korisna je i vitaminska terapija. Određene vrste virusne upale pluća mogu se lečiti antivirusnim lekovima. Kod težih pneumonija daju se kortikosteroidi. Ako se javi cijanoza koristi se kiseonik. Potrebno je da bolesnik leži dok ima temperaturu i još nedelju dana posle toga. Često je oporavak od virusne pneumonije duži u odnosu na bakterijsku.